Kontrol Sende: Bireysel Yaşam Hedeflerini Tamamlamak
- DenizCan
- 5 Oca
- 5 dakikada okunur
Yaşamı akışa bırakmak, kulağa hoş gelen, bir parça özgürlük hissi taşıyan bir söz... Akışta kalmanın da bir amacı olmalı. Çünkü hedefler olmadan yaşam anlamsız olabiliyor.
Anlam katabilmek için bir biçim ve form oluşturmak gerekiyor. Bunun için de yola çıkmamız gerekiyor. Bizi bir biçim için yola çıkarana hedef diyoruz.
Uzun zamanlar hedef belirleyip sonra hepsini çöpe attığınız ya da sadece kağıt üzerinde kaldığı zamanlar olmuştur. Bu çoğu zaman herkesin başına geliyor ve tembellik ya da ne istediğini bilmemek değil. Daha çok yolu nasıl adımlayacağını, yola nasıl devam edeceğini bilmemekten kaynaklı oluyor.
Yaşam ile ilgili hedefler kişisel gelişim sektörüne ait olmadan önce psikolojinin konusuydu, bilimseldi. Hala da öyle...
Kültürel değerlerle birlikte hedeflerinizi bireysel dünyanıza entegre edebilmeniz mümkün.
Yaşamınızda daha fazla değer daha çok anlam katmak isteyenlerden misiniz? Bunu yapmanız mümkün ve keyifli olabilir.
Bir Hedef Nedir? Ne Değildir?
Psikolojiye göre hedef bizlerin değerlerimiz, tercihlerimiz ve özel anlamlı gördüğümüz bir yaşam tarzı için harekete geçmemiz.
Bir durumun hedef olması için gereken en belirleyici özellik onun dışsal olarak dayatılan bir zorunluluk olmamasıdır.
Başka bir deyişle, hedef olarak belirlediğiniz şey toplum tarafından dayatılıyorsa, sadece belirli bir ayrıcalık ve unvan getiriyorsa bireysel hedef değildir.
Bu tarz hedeflere daha çok normatif hedef denir.
Yaşım geldi, geçiyor evlenmeliyim gibi bir düşünce kişinin kendi içinden değil, toplumsal değer ve bakış açısına göre hedef belirlemesini sağlar.
Normatif hedeflerde daha çok ideal bir yapı vardır. Bir durumun nasıl olması gerektiği, ne ölçüde olması gerektiği dışsal ya da üst değer olarak görülen bir konuma göre beklenti yaratılır. Buna uygun olan elde edilmeye çalışılır.
Tahmin edebileceğiniz gibi, bu tür bir belirlenim daha çok toplumsal beklenti ya da kural koyucu bir yapının isteklerine göre şekillenir.
Psikolojide bireysel yaşam hedeflerimiz bunlardan tamamen ayrılır.
Bireysel yaşam hedeflerimiz daha çok nasıl bir yaşam tarzımız olmasını istediğimizle ilgili olan bizim kontrolümüzde ilerleyebilecek şeylerdir.
Her İstediğinde Yaşam Hedefi Değişir Mi?
Kendi bireysel yaşamımız için hedef belirmeyi herhangi bir yaşta yapabiliriz.
Hedefler sadece gençliğe ait bir durum, heves değildir.
Yaşamımız boyunca medeni durumumuza, ebeveynliğimize, ilişkimize, yaşadığımız şehre, bazen eğitim düzeyimize bazen de mesleğimize göre yaşamdan isteklerimiz değişir.
Bazen de dışsal koşullar yaşam tarzı hedeflerimizi etkileyebilir. Örneğin, güvensizlik ve korku yaratan arkadaş ilişkilerimiz var ise daha sakin ve güvenli bir limanda yaşam sürdürme isteğimiz oluşabilir.
Beklenti ve isteklerinizi görünür kılarak bir yaşam tarzı oluşturabilmeniz için hedef oluşturabilmek için farkındalık soruları ile hedef belirlemeniz en sağlıklıdır. İçimizde taşıdığımız hazinelerin çoğunu yazmadan, anlatmadan fark edemeyiz.
Sizin de istediğiniz yaşama doğru atmanız gereken adımların çoğu farkındalık hedef belirleme soruları ile ortaya çıkabilir.
Hedef belirleme soruları nelerdir?
Bu yönde sorabileceğimiz en iyi soru “Ben nasıl bir insan olmak istiyorum?”
Bu soruya vereceğimiz yanıt bizim hedeflerimizi belirlemede en kilit rolü oynuyor.
Bu soruya örnek yanıtlarımız;
“Kendi değerlerime uygun bir yaşam kurmak”
“Bağımsız bir birey olmak”
“Daha anlamlı bir hayat yaşamak”
“Kendimle barışık olmak”
Bu yanıtlar tabii ki ölçülmesi imkânsız olmasa da zordur. Değerlendirme kişisel süreçlerle ilgilidir. Ama bu soruya verdiğimiz yanıt bizim psikolojik iyi oluşumuzun temelini oluşturur.
Bu tür sorulara verilecek yanıtlar daha çok kişinin anlam dünyası ve değerleri ile ilgili olduğu için üzerine düşünmeniz ve zaman ayırmanız gereken sorulardır. Tek bir anda şıp diye cevapladığınızda tam olarak sizi yansıtmayabilir.
Böyle bir soruya yanıt verdikten sonra biraz daha ölçülebilir değerlere geçebiliriz. Örneğin daha anlamlı hayat yaşamak yanıtını veren kişi kendisi için anlamlı olan hayatın ne olduğuna da karar vermelidir.
Daha anlamlı hayat, daha fazla evde vakit geçirmek olabilirken aynı zamanda daha fazla gönüllü faaliyete katılmak da olur. Veya daha fazla insana yardım etmek de olur. Hayvanları beslemek de olabilir. Daha fazla kitap okumak, film izlemek, sergi gezmek de olabilir.
Alt temel oluşturulduktan sonra ölçülebilir hedefler normal standartlarımızın bir üst seviyesine göre belirleyebiliriz. Mesela her ay bir kitap bitiren birisi için, iki kitap sınır zorlayarak ölçülebilir bir hedef oluşturmaktır.
Yaşam hedeflerinizi belirleyebilmek için yanıtlamanızın fayda getireceği diğer sorular:
Nasıl ilişkiler kurmak istiyorum?
Yaşamımın nasıl olmasını istiyorum?
Günlük yaşamım bana nasıl bir duygusal iklim sunmalı?
Hayatımın beni yormayan, beni besleyen hali nasıl bir düzen gerektiriyor?
Zorlandığımda bile korumak istediğim tarafım hangisi?
Hedef belirlerken dikkate değer toplumsal yapı
Bizim toplumumuzda hedef belirlemek ve gerçekleştirmek biraz karışıyor. Karışmasının sebepleri arasında ise kültürel değerlerimizi kişisel gelişimden ve bireyselliğin çok ön planda olduğu toplumlara benzer bir şey olduğunu düşünmemizden kaynaklanıyor.
Toplum yapımız aşırı bireyselleşmiş yaşamları, benlikleri kabul etmiyor. Fakat toplumsal olan da belli bir oranda bireyselliğe ya da özgünlüğe değer veriyor.
Bu anlamda ne tam bir doğu toplumu gibiyiz ne de batı toplumu gibiyiz…
Kişisel hedefler koyabiliyoruz ancak bu hedefleri toplumla uyumlu sürdürmemiz gerekiyor. Aynı zamanda kendi kişisel hedeflerimizi gerçekleştirmek için bir parça ait olduğumuz çevreden uzaklaşmayı göze almamız gerekiyor.
Tabii, bu uzaklaşmanın aynı zamanda bize istediğimiz tarza uygun yeni ilişkiler ve dinamiklerde getiriyor olması gerekiyor. Yoksa kocaman bir yalnızlık hissi yaratırız.
Bireysel hedefleri gerçekleştirmek bu anlamda belli ölçüde toplumsal yapıdan beklentiden uzaklaştırmayı gerektiriyor olabilir ama aynı zamanda, bireysel iyi oluşu sağlayan hedeflerimizin sosyal ve toplumsal yanımızdan etkilendiğini göz ardı etmemek gerekiyor.
Maddi Kazanç, Statü, Evlilik gibi Hedefler Yaşam Hedefleri Arasında Girer Mi?
Kazanç, statü ve yaşam kalitesi gibi durumlar ise daha çok normatif hedeflere bağlıdır. İçsel bir yönelimle istense de farklı bir hedef türüdür.
Burada hemen yeri gelmişken: Evlenmek, belli bir miktar para kazanmak gibi durumlar ya da yeni bir ilişkiye başlamak kişisel hedefleri arasında yer almaz. Nedeni ise bu tür şeylerin kişinin kendisinden çok dış koşullara bağlı olmasıdır.
Bu anlamda öncelik kendi kontrolünüzdeki yaşamı ve ilişki tarzınızı düzenlemek ve rayına oturtmak olması sizin iyiliğiniz için. Bu tarz bir yaşam daha az negatif duygu durumuna girmenizi sağlar.
İlişki, evlilik gibi konularda duygusal ikliminize uygun kararlar almanızı sağlar.
Performans, takdir, ödül isteyen maddi kazanç ve başarı hedefleri içinde daha donanımlı ve farkındalık içinde olmanızı sağlar.
HEDEFLERİ TAMAMINA ULAŞTIRMAK İÇİN NE YAPMAK GEREKİYOR?
Genelde hedefler koyulduktan sonra planlar yapılır, ara hedefler belirlenir ancak işlerin nasıl gittiğine dair kişi kendine hesap vermeyi, kendi kendine geri bildirim vermeyi atlar. Bu da bir süre sonra hedefe ne kadar yaklaşıl dığının ya da nerede hangi aksaklıktan dolayı işlerin düzgün gitmediğini anlamayı engeller.
Belirlediğimiz hedefler genelde yarım kalıyor, sürdürmek ve sonuç almak zor oluyor. Hepimiz zaman zaman böyle şeyler yaşıyoruz, sorunun kaynağını tespit ettiğimizde ise hedeflerimize olan motivasyonumuzu koruyarak ilerleyebiliyoruz.
Öncelikle bir konuda hedef belirlediğimizde sabır, sevgi, şefkat, dürüstlük, seçim yapma gücü gibi konularda gelişmemizi sağlıyor. Aslında hedef belirlemek bu anlamda değerler de ve duygular da gelişmemizi sağlayan araçlar.
Tüm bu bahsedilen değerlerin, duygusal düzlemin artıp çoğalabilmesi için de kontrol ve geri bildirimleri yapabileceğimiz bir günlüğün, değerlendirme defterimizin olması gerekiyor.
Böyle bir defter zaman zaman ilişkiler ve yaklaşım konusunda yaşayacağımız unutkanlıkların önüne geçmemizi sağlar. İnsanlar yarım bıraktıkları hedefleri tembel ya da sorumsuz oldukları için değil takip etmede güçlük yaşadıkları için uzaklaşır.
Hedeflerin belirgin olarak tamamlanamamasındaki en büyük eksik kontrol ve kendine geri bildirim vermek oluyor.
Bir hedefe doğru giderken günlük tutmak, her günün sonunda yaptıklarını not almak yapacaklarını planlamak kadar etkili.
Ayrıca, yapmadıklarını ve yaptıklarını yazmak vicdan açısından çok değerlidir. Kişi kendini onurlandırma, takdir etme becerisini bu şekilde kazanır.
Bireysel yaşam tarzı hedefleriniz için yazarak çalışmanız, zihninizin ve duygularınızın netleşmesine yardımcı olur. Hem yazmak içinizi dökmenize ve sakinleşmenize olanak tanır.
Unutmayın her bir hedef için önce genel bir tablo oluşturup daha sonra alt basamakları ve ölçülebilen değerleri oluşturmanız gerekiyor.
Ve tek bir hedefi gerçekleştirmek için adım atmanız için en uygun zaman şimdi. Yaşamınızı kendi istekleriniz ve beklentileriniz doğrultusunda şekillendirebilirsiniz. Ve bunun için beklemenize gerek yok!
Yorumlar